Ở Sài Gòn bỗng gặp hoa bí vàng

 Sưu tầm của tác giả - Nhà thơ Trần Nhật Thu

Đi ngược ra ngoại thành, phía Hóc Môn, Bà Điểm trong một buổi sáng se lạnh của thời tiết Sài Gòn đang chuyển mùa, tôi bỗng gặp hoa bí vàng đột ngột nở trong vườn nhà ai. Những bông hoa như những chiếc loa kèn bằng vàng còn ướt đẫm sương đêm ngửa mặt lên trời. Và bỗng từ chốn xa xăm nào, những kỷ niệm tưởng đã ngủ yên qua bao thăng trầm biến đổi, những câu thơ của Xích Bích bỗng hiện về se thắt nao lòng:

Hoa bí vàng ơi!

Sao rạng rỡ môi cười

Anh đi xa mấy lần trái đỏ

Một sáng mai, vàng nhớ, khôn nguôi

Những câu thơ trên nào có ma thuật gì mà cứ ám ảnh tôi mãi suốt ba chục năm qua. Nó như ngọn lửa sưởi ấm những ngày xa quê, như một hoài niệm thắc thỏm đợi chờ. Những câu thơ gần gũi thân thiết những năm tháng cơ hàn, ấm lạnh...
Tóc mấy gội cho đầu thêm nặng búi

Áo mấy sờn cho tròn vai đám lang

Đây một bình minh hoa của lòng em chờ đợi

Một bình minh hoa của lòng em nhớ anh

Có một người con gái nào đó ẩn hiện thương nhớ làm ấm lòng kẻ tha phương trong cuộc mưu sinh vất vả. Có những lúc gần như tuyệt vọng, nhưng câu thơ kia lại lấp lánh vẫy gọi:

Áo ăn nâu áo vá bền màu

Em có niềm vui chờ đợi

....................................
Ai xui hoa bí nở vàng cho lòng nhớ nhau

Ai xui hoa bí nở vàng, ai xui những câu thơ kia đến với tôi trong những ngày cam go khốc liệt ấy. Xin cảm ơn người làm thơ, xin cảm ơn người con gái thoáng ẩn thoáng hiện trong thơ Xích Bích làm cho tôi đủ sức đi tiếp: thắm tươi vàng hoa bí nở thâu đêm...

Những câu thơ của Vũ Quần Phương chúng tôi đọc thầm cho nhau nghe ngày nào giờ mới thấm thía nỗi đau của nó. Mấy ngày sau, anh Xuân Hoàng nhận được thư của Xích Bích. Tin anh mất đến trước thư anh. Thư của Xích Bích và bài thơ còn tươi màu mực, trong đó có bài Hoa bí vàng với những câu thơ dịu dàng, tưởng chừng không thể dịu dàng hơn:
Hoa bí vàng ơi

Như nắng mùa khơi

Ai hành quân đêm qua đường làng thao thức

Mà sáng nay hoa bí nở vàng tươi

Xích Bích làm thơ khi tôi còn học trường cấp 3 Đồng Hới và cũng đang tập tành đi vào cái nghề lành ít dữ nhiều này. Ngày ấy, anh đã có "Bốn em bé Lý Ninh" gây xôn xao trong giới văn nghệ tỉnh nhà với cái tên khá lạ lẫm: Xích Bích. Chẳng ai biết anh ở đâu làm gì, chỉ biết đọc thư anh thấy nhói đau trong từng con chữ. Phải có lòng lắm mới viết được nhữn câu thơ rớm máu ấy. Sau đó thơ Xích Bích lại thấy xuất hiện trên tờ Văn nghệ Trung ương với Rào Đá, Cấm Ly hồ... Một giọng thơ khác lạ, khác hẳn với phong cách thơ của những cây đại thụ làng thơ ở Quảng Bình. Mãi sau này người ta mới biết Xích Bích chính là Hoàng Bình - thầy giáo dạy môn toán, lý ở trường cấp 3 Đồng Hới. Tôi là đứa học trò nhút nhát chỉ biết đứng xa nhìn và ngưỡng mộ các thi nhân ngày đó. Vả lại Xích Bích là thầy của chúng tôi. Sự kính phục xen lẫn tự hào ngây thơ của một đứa trẻ. Tôi không ngờ 30 năm sau xa cách quê cha đất tổ đến hàng ngàn cây số, tôi ngồi viết những dòng này về thầy giáo của mình. Xích Bích không trực tiếp dạy tôi, nhưng người xưa thường nói: Nhất tự vi sư, bán tự vi sư. Tôi mang sự kính phục nể trọng ấy đi suốt con đường văn của mình....

Xích Bích sinh ngày 15-6-1938 tại xã Mai Hóa, Tuyên Hóa, Quảng Bình và đúng 30 năm sau anh ngã xuống cũng chính trên mảnh đất anh cất tiếng khóc chào đời.

Tuyên Hóa với những rặng ngô xanh mượt trải dài đôi bờ sông Gianh thơ mộng với những lèn đá vôi cao chất ngất, trầm mặc âm u đầy huyền thoại. Những người con gái nhu mì hiền thục. Có lẽ bây giờ và mãi sau này nữa khi nói đến một làng quê đâu đó của mình, người ta không thể không nhắc đến những câu thơ gợi cảm, đầy ấn tượng của Xích Bích:

Đã mấy năm rồi

Chưa về thăm mảnh làng quê rợp mát

Chưa được về trồng lại một mùa ngô

Ôi những mùa ngô quấn kèn đầy mặt đất

Ta đi đuổi chim đàn tiếng hú gọi vang xa


Chưa về thăm một mùa dâu đậm lá

Cho gái làng cô nào trông cũng xinh

Chưa về thăm mảnh vườn sai nắng đó

Ru tiếng xa đều xui lòng se nhớ nhung

Trong rất nhiều bài thơ hay viết về làng của thơ Việt Nam hiện đại, không thể không nhắc đến bài thơ "Làng" của Xích Bích. Phải yêu tận cùng, sống tận cùng với làng quê bé nhỏ của mình mới hòng mong có được những câu thơ rớm lệ ấy.


Đã mấy năm rồi

Chưa về thăm mảnh làng quê bé nhỏ

Ôi cái chấm xa xanh diệu vợi giữa tâm hồn

Nơi dù đứng ở góc nào cũng nhìn ra dáng mẹ

Áo nâu bầm lam lũ mái tóc sương.

Trong anh, trong tôi, trong mỗi chúng ta ai cũng có cái chấm xa xanh diệu vợi ấy. Và kỳ lạ thay dù đứng ở góc nào cũng nhìn ra dáng mẹ với áo nâu bầm, lam lũ, mái tóc sương. Tôi đọc và thầm khóc về cái làng quê đã xa xôi của mình...Đọc thơ Xích Bích lòng bỗng chùng lại một luyến tiếc khôn nguôi.

         Thì ra dù có đổi mới cách tân đến đâu mà người đọc thơ thấy chữ nghĩa vô cảm thì nào có ích gì. Những câu thơ của Xích Bích tưởng chừng không thể giản dị hơn vẫn cứ lay động tận chiều sâu của tâm linh.

Chiến tranh đã để lại dấu ấn trong nền thơ cả nước nói chung và Quảng Bình nói riêng. Trong cái dấu ấn ấy, không thể không nói đến Người ngồi trên bom nổ chậm của Xích Bích


Và đôi bờ ngả bóng một dòng sông

Một bãi phù sa mườn mượt dâu tằm

Mùa tơ rồi ươm nắng dệt đường thôn

Một tháng 3 phiên xuôi đò trẩy chợ

Thành ngồi đó mắt nước nhìn lặng lẽ

Một vầng trăng rơi giữa bến sau nhà

Phải lòng nhau mà không dám nói ra

Chỉ tìm bóng nhau

Những đêm trăng vời vợi...

Và kỳ diệu thay, người con gái ngồi trên bom nổ chậm khẽ mỉm cười:
Giá có một cây kim

Ngồi khâu lại đôi gấu quần rách thủng

Đường chỉ mũi kim xưa lừng lẫy tiếng

Mười ngón tay ngà con gái đất Phù Kinh

Tôi đã đi dọc triền sông Gianh, qua những miền đất Phù Lưu, Phù Trịch... cố tìm đâu đó trên những bãi ngô xanh rờn bóng người con gái trong thơ Xích Bích...
         Thế mà đã 30 năm tôi xa Xích Bích và đẳng đẵng 20 mấy năm xa quê, lòng lúc nào cũng không nguôi nhớ về cái làng quê thân yêu bé nhỏ của mình. Ôi cái chấm xa xanh diệu vợi trong thơ anh còn đủ sức soi đường cho những ai một lần tìm về quê cũ, tìm về chốn thơ ngây bé dại.

        Tôi ao ước một lần được dầm chân trong lòng sông Gianh, được một lần về đi đuổi chim đàn trong những bãi ngô xanh tít tắp, được vốc trên tay nắm đất Phù Kinh và được thắp một nén hương trên mộ Xích Bích - một người làm thơ tài hoa, mệnh bạc...

       Xin cảm ơn Hoa bí vàng đột ngột sáng nay tôi gặp trên mảnh đất phương Nam đầy nắng và gió...

© 2017 Thiết kế: 0942072207