NHỮNG LỜI KHUYÊN KHI TỰ HỌC MÔN SINH

   PHẦN I: BÀN VỀ PHƯƠNG PHÁP TỰ HỌC

Con đường tri thức dẫn chúng ta đến với thế giới xung quanh có muôn hình vạn trạng. Nhưng để đi đến đích thì không ai có thể tự hào thốt lên: “Ồ ta đã đến thật nhanh!”. Bởi lẽ chẳng có con đường nào bằng phẳng và êm ái, nhất là những con đường khoa học. Cũng giống như các em học sinh, để học tốt bất cứ môn học nào để đến đích cần trang bị được phương pháp tự học có hiệu quả, đặc biệt là những môn khoa học thực nghiệm như Sinh học.  Vậy làm thế nào để tự học tốt môn sinh học? Thời lượng bao nhiêu là đủ?

 

Lời khuyên đầu tiên đến các sỹ tử khi bước vào mái trường THPT và những ai đang lo lắng cho kì thì THPT Quốc Gia sắp đến đó là tinh thần. Tinh thần học tập đó là niềm yêu thích, bởi không ai có thể là tốt một thứ gì mà mình không thích, thậm chí là “xa lánh”. Trong chương trình THPT mỗi môn học có một vai trò nhất định trong việc hình thành và phát triển thế giới quan cho học sinh. Với kiến thức sinh học, các bạn có thể giải thích được vô số điều kì diệu đang ngày ngày diễn ra xung quanh. Vậy để yêu thích hơn, tại sao chúng ta không thể từ những thực tế sống động đó để là động lực tìm tòi trong mỗi bài giảng của thầy cô? Tinh thần còn được thể hiện qua sự tập trung và quyết tâm của mỗi người. Quyết tâm có nghĩa là phải làm cho bằng được những mục tiêu đã đề ra . Sự tập trung chỉ có thể có khi trong tâm thật thoải mái, vấn đề phải được xuyên suốt trong quá trình tự học chẳng gì ảnh hưởng được.

Với một tinh thần tràn năng lượng, để học những kiến thức bao la cũng thật khó. Vậy nên phương pháp hệ thống, sơ đồ hóa các vấn đề đang học là điều hết sức cần thiết. Việc sơ đồ này không chỉ được thực hiện cuối mỗi bài học mà phải được hình thành ngay từ đầu. Như thế các bạn sẽ biết mình đang ở đâu trong thế giới tri thức này! Như vậy bạn sẽ dần dần định hình được vấn đề tự học có mối liên quan gì với những kiến thức trước đó và những kiến thức chưa trải qua. Cuối cùng cây sơ đồ trong mắt bạn là hệ thống đâm rễ nảy mầm ngay từ những năm lớp 6 trải rộng đến cuối năm 12 theo kiểu hình xoáy trôn ốc. Như phần sinh sản chúng ta có thể sơ đồ theo hệ thống:

Nếu bạn nghĩ rằng sinh là môn học tự nhiên nhưng rất gần với lĩnh vực xã hội, địa lý thì quả không sai! Là môn học được lồng ghép rất nhiều lĩnh vực khác nhau, sinh học có sự pha trộn tuyệt vời. Với kiểu pha trộn ấy, bạn muốn học tốt phải có sự nhạy bén khi tính toán, tư duy logic khi biện luận mối quan hệ hữu cơ, khả năng quan sát khi thực nghiệm và cả khả năng diễn đạt, phát triển ngôn ngữ qua thế giới sống động xung quanh. Chính vì lẽ đó, sinh học có khối lượng kiến thức phong phú, nếu phải nhớ tất cả có lẽ là điều không tưởng. Nhưng với cách học chọn lọc được cụm từ cốt lõi, điều không tưởng lại trở nên rất thú vị dễ gần. Bởi thế lời khuyên thật bổ ích khi đọc tài liệu là cần hướng đến nội dung cốt lõi và hiểu tường tận về điều đó, đó là cả thành công lớn. Ví dụ, khi học về chức năng của nhân tế bào, chọn lọc thông tin giúp bạn thấy rằng: “nhân là trung tâm điều khiển mọi hoạt động sống của tế bào” chính là vấn đề cốt lõi cần ghi nhớ.

Bên cạnh những vấn đề lí thuyết dàn trải, còn có nhiều dạng bài tập lí thú. Những bài tập từ ADN đến các quy luật di truyền hay đột biến đều rất trừu tượng, khó hiểu. Bởi vậy chỉ có thể là trực quan, các bạn mới thấy dễ dàng “hấp thụ”. Bao giờ hình ảnh trực quan mới diễn đạt hiệu quả cấu trúc, cơ chế, quá trình. Mà công thức được xây dựng từ khái quát thực tế, vậy nên từ phương tiện trực quan bạn sẽ hình thành nhanh chóng các công thức. Vấn đề đặt ra là làm sao để nhớ hết các công thức? Khi ta đã hiểu thì việc vận dụng trở nên dễ dàng. Vận dụng được thực hiện lặp lại chuyên cần là phương pháp tốt nhất để nắm vững các công thức. Từ đó bạn sẽ linh hoạt trong các bài tập cơ bản đến nâng cao.

Việc học nhóm cũng là một phương pháp hay khi thực hiện nghiên cứu về vấn đề nào đó về sinh vật. Cụ thể như khi học về các quy luật di truyền, chỉ để tự mình phân tích các tỉ lệ và sự phân lĩ kiểu gen kiểu hình, cơ sở tế bào học là rất mất nhiều thời gian, trong khi đó sử dụng nhóm với nhiều thành viên sẽ hạn chế được sự ghi nhớ, đồng thời tăng thời gian trao đổi thảo luận nhằm làm sáng tỏ những điểm sai khác nổi trội, bản chất của vấn đề vì thế sẽ được thẩm thấu tốt hơn.

            Những lời khuyên được xây dựng từ những kinh nghiệm mà mỗi một cá nhân tích lũy được. Hơn ai hết khi bắt đầu tự học bạn chính là chủ thể và là đối tượng sẽ thu lượm được nhiều kĩ năng và kinh nghiệm nhất.

            Chúc các bạn học sinh có phương pháp tự học hiệu quả!

                                                                                                                                                                       

Đồng Hới, tháng 11 năm 2016  

NGƯỜI VIẾT: PHAN LAN NHI

 

© 2017 Thiết kế: http://f5ict.com