Bài viết về nhà thơ Hoàng Bình - Xích Bích

Nhà thơ Xích Bích - Nhà giáo Hoàng Bình, là người thầy dạy Vật lí của trường cấp III Quảng Bình và trường cấp III Đồng Hới sau này. Tổ Vật lí - Công Nghệ đăng lại bài viết của nhà giáo - nhà thơ Mai Văn Hoan viết về Ông.

            ĐỌC “ HOA BÍ VÀNG” NHỚ VÀ NGHĨ VỀ XÍCH BÍCH

Xich Bich

   Xích Bích tên khai sinh là Hoàng Bình, sinh 1938 mất 1968, quê ở Mai Hoá, Tuyên Hoá, Quảng Bình, nguyên giáo viên trường cấp III Đào Duy Từ - Đồng Hới. Tác phẩm đã xuất bản : Tiếng hát một chặng đường ( in chung, HVHNTQB - 1970) ; Thơ Xích Bích, NXB Thuận Hoá 1999.

  Hoa bí vàng chỉ vẻn vẹn 16 bài thơ, in chung với Dương Tử Giang trong Tiếng hát một chặng đường do HVNQB xuất bản năm 1970. Từ đó đến nay, tôi cất giữ tập thơ như cất giữ một báu vật. Một phần vì đó là thơ của những người đã hy sinh vì sự nghiệp chống Mỹ cứu nước, một phần nữa đó là Tiếng hát một chặng đường - chặng đường đầy những sự tích anh hùng trên mảnh đất Quảng Bình khói lửa.


      Xích Bích xuất hiện hơi muộn, năm 27 tuổi anh mới có thơ in và chưa đầy 3 năm sau anh đã hy sinh. Hồi ấy, tôi chỉ mới đọc được đôi bài thơ của anh nên chưa kịp hiểu nhiều về anh. Sau này, có dịp gặp gỡ chuyện trò với những người thân của anh, bạn bè anh, đọc kỹ thơ anh tôi càng hiểu và yêu quý anh hơn. Là một người có cá tính, Xích Bích để lại ấn tượng khó phai mờ trong ký ức những người đã từng sống và tiếp xúc với anh. Anh có vóc người cao ráo, gương mặt thông minh, trầm tĩnh với đôi mắt sáng và bộ râu quai nón cạo xanh. Xích Bích không thích ồn ào, đến đâu anh cũng chọn những ngôi nhà thật yên tĩnh để trọ. Theo  nhận xét của Hà Nhật - người bạn thơ tri kỷ của anh - thì trong ánh mắt anh luôn ẩn chứa một nỗi buồn xa xôi. Có lẽ là mỗi buồn vì một mối tình tan vỡ?
Xích Bích tranh thủ mọi thời gian tự học, tự nghiên cứu. Tuy dạy vật lý nhưng anh đặc biệt yêu thơ. Những bài thơ đầu tay của anh đã thu hút đựoc sự chú ý của bạn đọc. Nhà thơ Xuân Hoàng từng nhận xét về anh : Đó là một tâm hồn nhạy cảm, rất thiết tha với quê hương đất nước, sâu kín và tế nhị, luôn luôn tìm tòi và biểu hiện cái mới bằng cách diễn tả thoát sáo và độc đáo.
     Xích Bích đã từng đi nhiều nơi, ở nhiều chỗ nhưng Đồng Hới là nơi anh gắn bó nhất. Trong di cảo thơ anh hơn một phần ba bài anh viết về Đồng Hới. Có trong thơ anh quang cảnh cửa sông Nhật Lệ những năm tháng đất nước thanh bình :

Hội thuyền mở giữa mùa trăng

 Trời xa, biển rộng buồm giăng là buồm

( Hội thuyền).

Có trong thơ anh cảnh Đồng Hới bị giặc Mỹ bắn phá :

Một đoá hồng giữa kính tan, ngói vỡ

 Một đoá hồng giữa phố đổ tan hoang

( Thành phố Hoa Hồng).

Và đây là Đồng Hới trong lòng những người con Đồng Hới phải tạm biệt thành phố yêu thương về nơi sơ tán :

Từ biệt nhé bức thành xưa cổ kính

 Còn âm vang tiếng gọi Quách Xuân Kỳ

 Và tạm biệt dòng sông biếc nắng

In bóng đò mẹ Suốt chở quân đi.


        Xích Bích nhớ những kỷ niệm vô cùng quen thuộc, gần gũi :

Một tiếng ru con, một thoáng môi cười, một góc phố rộn ràng đêm  thứ bảy...Tất cả đó cứ níu bước chân của người ra đi :

Tôi ngoái lại ba lần - từ biệt nhé

 Trăm nẻo đường kháng chiến sẽ đi qua

 Đồng Hới ơi bên mối thù giặc Mỹ

 Là ân tình Đồng Hới giữa tim ta

(Tình Đồng Hới).

Anh đau nỗi đau Đồng Hới khi nghe tin bốn em bé Lý Ninh bị bom thù sát hại ; anh thức với Đồng Hới dõi theo bóng tàu hải quân tuần tra trên biển; anh tự hào về một Đồng Hới kiên cường, dũng cảm.

    Gắn bó thân thiết với Đồng Hới, Xích Bích vần không bao giờ quên miền đất Tuyên Hoá quê anh. Năm 1967, tôi có ghé thăm nhà anh. Mẹ anh bận chiếc áo thao nâu, mái tóc điểm sương, khuôn mặt phúc hậu.  Bà nói với tôi về cái tính hay thương người của anh. Bà băn khoăn về chuyện riêng của anh...Sau này đọc những vần thơ anh viết về bà, tôi vô cùng xúc động :

Đã mấy năm rồi

 Chưa về thăm làng quê bé nhỏ

 Ơi cái chấm xa xanh diệu vợi giữa tâm hồn

 Nơi dù đứng ở góc nào cũng nhìn ra dáng Mẹ

 Áo nâu bầm, lam lũ mái tóc sương.

 Viết về làng mình, Xích Bích đã thể hiện được nét riêng của vùng quê Tuyên Hoá. Huyện Tuyên vốn nhiều lèn đá, núi đồi. Có những ngọn lèn mọc ngay sát bờ sông, đổ bóng xuống mặt sông phẳng lặng. Ở đây, mọi âm thanh đều đồng vọng :

Đã mấy năm rồi

 Chưa về thăm mảnh làng quê rợp mát

 Chưa được về trồng lại một mùa ngô

 Ôi những mùa ngô quấn kèn đầy mặt đất

Ta đi đuổi chim ngàn tiếng hú gọi vang xa. Anh rất tự hào về những cô gái ở vùng quê của anh :

Đã mấy năm rồi

Chưa về thăm một mùa dâu đậm lá

Cho gái làng cô nào trông cũng xinh

(Làng).

Tôi từng nghe bố tôi kể rằng ông nội tôi thời còn trẻ chỉ vì nghe tiếng đồn “nhất gái Xuân Mai” đã không quản đường sá xa xôi, lặn lội từ Thanh Khê lên tận quê anh cưới cho bằng được bà tôi - vốn nổi tiếng là hoa khôi thời đó.

     Thơ Xích Bích phần nào thể hiện con người của anh - một người trầm tĩnh ẩn giấu một tâm hồn phóng khoáng.Đằng sau những câu thơ tả cảnh, tả tình chúng ta đều thấy bóng dáng của anh :

Đây cá gặp mây, rừng thấy biển

Trời ngỡ ngàng, chim lạc cả đường bay

Thuyền neo mộng giữa lưng chừng núi hiện

Trăng nghiêng mơ, trắng mịn mặt hồ đầy

( Cẩm Ly hồ).

Bông hoa bí ít ai để ý đã được anh đưa vào thơ và bông hoa bình dị ấy trở nên mới lạ như lần đầu nhìn thấy :

Hoa bí vàng ơi

Sao rạng rỡ môi cười

Anh đi qua mấy lần trái đỏ

Một sáng mai, vàng thương nhớ, khôn nguôi

( Hoa bí vàng).

Khác với một số cây bút cùng thời, Xích Bích ca ngợi những người anh hùng theo cách của mình. Anh nghiêng về diễn tả nội tâm hơn là diễn tả hành động. Anh không ngần ngại nói đến những chuyện riêng tư của họ :

Thành ngồi đó, mắt ngước nhìn lặng lẽ

 Một vầng trăng rơi giữa bến sau nhà

 Phải lòng nhau mà không dám nói ra

 Chỉ tìm bóng nhau

 Những đêm trăng vời vợi.

Bài thơ kết thúc một cách bất ngờ :

Thành khẽ mỉm cười

Giá có một cái...kim

 Ngồi khâu lại đôi gấu quần rách thủng

( Người ngồi trên bom nổ chậm).

Ngồi trên bom nổ chậm là “ cưỡi lên đầu cái chết”, thế mà cô gái ấy vẫn điềm nhiên như không.  Ước muốn của cô thật giản dị - giản dị đến khó tin. Còn ở bài Thư làng mới, Xích Bích diễn tả khá tinh tế tâm trạng người vùng biển vừa mới lên rừng vỡ đất khai hoang :

Ra giếng rơi gàu thương bến cũ

 Vào ngõ nhìn quanh tưởng lạc nhà

 Mẹ bảo : đêm nằm nghe gió nội

 Cứ ngỡ triều lên dưới cửa ta.

Những câu thơ này, theo tôi là những câu thơ đặc sắc của anh. Ta có thể lọc ra trong Hoa bí vàng không ít những câu thơ như thế.

     Thơ Xích Bích đang vào độ chín, tài năng của anh đang trên đà phát triển, bạn đọc đang chờ đón và hy vọng nhiều ở anh thì anh đột ngột ra đi. Được tin anh mất, những người quen biết anh đều sửng sốt, bàng hoàng. Hôm đó, Hà Nhật đang ở Hà Nội :

Tôi vô tư ngắm một nhành hoa huệ

 Đâu ngỡ quê nhà bom nổ dưới chân anh

 ( Tình yêu và mối thù - Hà Nhật).

 Trước cái chết của anh, mọi người dường như có chung ý nghĩ :

Ôi thế ra

 Những ngày đã qua

 với người tôi yêu, tôi yêu chưa đủ

 Với kẻ tôi thù, tôi thù chưa đủ

( Tình yêu và mối thù - Hà Nhật).

       Thơ Xích Bích chưa được phổ biến rộng rãi, tên tuổi anh đang ít người biết đến. Xích Bích và thơ anh như hoa bí vàng nở âm thầm, lặng lẽ. Hoa bí chỉ có một màu :

Màu hoa như màu nắng

 Những chiều vàng xa xôi...( Mai Văn Hoan).

Mặc dù rất giản dị và khiêm tốn, song chúng ta đâu dễ dàng nắm bắt được cái màu hoa dân dã ấy. Và đôi khi “ dẫm lên hoa mà chẳng biết” ( Xuân Quỳnh), như vậy quả là có tội, nhất là đối với người đã đổ máu trên mảnh đất quê hương. Ý nghĩ ấy đã theo suốt tôi mấy chục năm trời. Chính ý nghĩ ấy thôi thúc tôi cầm bút viết những dòng này. Xin hãy xem đây chỉ là một nén nhang thắp lên để tưỏng nhớ hương hồn người đã khuất !

                                                                 Mai Văn Hoan


                                                           ( Trường Quốc Học - Huế)

 

© 2017 Thiết kế: 0942072207